StedenTripper werkt samen met Reisgids van de Consumentenbond. Iedere maand verschijnt er een artikel, dat eerder in dit magazine is gepubliceerd, exclusief op StedenTripper.com. Zo maak je kennis met hun praktische tests en uitgebreide reisartikelen.
Wie denkt in Zagreb Balkansfeer te treffen zit ernaast. De Kroatische hoofdstad combineert met zijn voorname benedenstad Midden-Europa met Zuid-Europese terrascultuur. Deels is het modern westers met her en der een rafelrandje Oost-Europa. Aan de noordkant van de stad ligt ongerept platteland met mooie wijnroutes.
Zagreb maakte geruime tijd deel uit van het Oostenrijkse keizerrijk en dat zie je. Vooral in de planmatig aangelegde benedenstad met veel versierde, gele barokgevels waan je je soms in Wenen. De stad ontstond echter vanuit de bovenstad op de heuvel, of beter twee bovensteden: Kaptol en Gradec. Eerst hadden beide stadjes een eigen stadsmuur en stonden ze op voet van oorlog met elkaar. De brug tussen beide kreeg zelfs de naam bloedbrug. Pas in 1850 werden ze door een keizerlijk besluit officieel verenigd onder de naam Zagreb. De stad groeide in de 19e eeuw verder buiten de stadsmuren en breidde zich vanuit een marktplaats uit met een netwerk van boulevards, pleinen en parken over de vlakte: de benedenstad.
Meest devote plek
De historische bovenstad is zonder meer het aantrekkelijkste deel van Zagreb. Is de (niet echt lange) klim te veel moeite, neem dan de historische funiculaire die elke 10 minuten van de Ilica omhooggaat. Je dwaalt er door kronkelende, hellende kasseistraten langs gaslantaarns, pleinen, kerken en fraaie oude huizen. Ook de ligging, omgeven door beboste heuvels, is bijzonder. Je bent er echt buiten de stadsdrukte en autoverkeer is er amper. Verrassend is dat hier ook de regering huist en niet in een voornaam paleis ’beneden’. Het hart is de Sint Markuskerk met op het dak de wapens van Kroatië en van Zagreb. Vergeet niet het sfeervolle, zuiver gotische interieur te bekijken. De barokke Sint Katharinakerk is niet minder sfeervol maar vooral de moeite waard vanwege het uitzicht op de kathedraal en de Dolac dagmarkt. De meest devote plek is evenwel bij de Stenen Poort, de enige overgebleven stadspoort. Daar zijn altijd wel mensen aan het bidden of om een kaars op te steken bij het schilderij van Maria dat een brand overleefde. De leukste afdaling loopt vanaf de funiculaire over trappen naar het terras van pension Jaegerhorn.
Groene hoefijzer
In de benedenstad trekt het zogenoemde groene hoefijzer de meeste aandacht: een samenhangend geheel van parken, boulevards en monumentale stadspaleizen. Het is een creatie van de stadsplanner Milan Lenuci die hier de ruimte voor kreeg dankzij een aardbeving in 1890. Een handvol stadspaleizen huisvest uitgebreide musea. Andere gevels die de aandacht trekken zijn het station, met daarvoor een ruiterstandbeeld van koning Tomislav, en het Kroatisch Nationaal theater. De parken en plantsoenen zijn, vooral op zondag, in trek bij bewoners en bezoekers. De benedenstad is ook de plaats om te winkelen. De winkels zitten verspreid over de boulevards, met een duidelijke concentratie rondom het Jelacica-plein, waar alle tramlijnen stoppen.
Dagmarkt
Een absolute must is de Dolac-dagmarkt waar tout Zagreb dagelijks zijn verse groente, fruit, vlees en vis haalt. De levendige markt ligt aan de voet van de kathedraal; met twee torens hét herkenningspunt van Zagreb. De Ilica is, of beter, was dé winkelstraat. De straat doet nu wat gedateerd aan. Alleen dichtbij het Jelacicaplein zijn nog aansprekende zaken. Wat verder westwaarts overheersen kleine, weinig bijzondere winkels met soms een haast antieke etalage. Het succes van de grote winkelcentra aan de uitvalswegen, die tot ‘s avonds laat open zijn, is de doodsteek voor de sfeervolle Ilica. Als je er in noordelijke richting een zijstraat in slaat, loop je binnen enkele minuten in het bos. Karakteristiek voor de Ilica zijn ook de hofjes en zijstraatjes, waardoor in de zomer koele lucht de straat in stroomt.
Zaterdagdrukte
Aan de zuidkant van het Jelacicaplein liggen rondom het Bloemenplein, Petra Preradovica, straten die vol staan met terrasjes. Het is er vooral ‘s middags druk met als hoogtepunt de zaterdagmiddag van 12 tot 14 uur, als heel Zagreb elkaar hier lijkt te treffen. Vreemd genoeg serveren de cafés alleen drankjes. Als je zelf wat te eten haalt is dat dan ook geen probleem. Een andere uitgaansstraat met veel terrasjes, waar het ook ‘s avonds druk is, is de Tkalciceva. Deze straat is meer het domein van jongeren en van toeristen. Heel anders maar zeker zo sfeervol is Britanski Trg aan de westkant van de Ilica, ons favoriete plein; daar doen het gescheurde asfalt en de verwaarloosde gevels niets aan af. Britanski Trg is het plein waar de bewoners overdag bloemen kopen, bijpraten bij een eenvoudig terrascafé en in het weekend op de vlooienmarkt scharrelen. Op zomeravonden doet een kraam soms dienst als schaaktafel voor een groep oudere mannen. Inderdaad, hier leeft Oost-Europa nog.
Musea bij de vleet
Als hoofdstad van Kroatië huisvest Zagreb volop (nationale) musea: van het museum van basketballer Drazen Petrovic tot het immense Mimara-museum. Let op de openingstijden in het weekend. Menig museum sluit zijn deuren dan al om 14 uur en op maandag zijn ze allemaal gesloten. Hieronder onze top 7.
STADSMUSEUM
In dit voormalige klooster loop je door de geschiedenis van Zagreb: van de archeologische opgraving in het museum zelf, via prachtige beelden uit de kathedraal en andere kerken, originele 19e-eeuwse winkelpuien uit de Ilica naar de plattegrond van de stad. De collectie van dit museum is uitstekend geëxposeerd!
MESTROVIC-ATELIER
Atelier en woonhuis van beeldhouwer Ivan Mestrovic met een overzichtelijke verzameling kleinere beelden. Verspreid door het centrum staan grote beelden, zoals dat van Strossmayer bij de galerie, Jezus in de kathedraal, de levensbron voor het Nationaal Theater. Onder de indruk? Dan is een bezoek aan de Mestrovic Villa in Split een logisch vervolg.
KROATISCH MUSEUM VOOR NAÏEVE KUNST
Overzichtelijke expositie uit een grote verzameling. Als een moderne kunstvorm met Kroatië verbonden is dan is het wel de naïeve kunst met vooral plattelandstaferelen en -thema’s als onderwerp.
ARCHEOLOGISCH MUSEUM
Gehuisvest in een prachtig Jugenstilpand aan een park. Overzichtelijke verzamelingen Kroatische prehistorie, Romeinse wapens, Egypte, Etrusken en andere antieken. Het aangename terras in de beeldentuin van het AMZ is ook ‘s avonds open.
STROSSMAYER-GALERIE
Verzameling oude meesters (onder andere Rafaël, El Greco, Rubens en Van Ruysdael) van de Renaissance tot de 19e eeuw, passend tentoongesteld in de zalen van de Kroatische Academie voor Kunsten en
Wetenschappen. Met de lege trappen en galerijen doet het denken aan de hemel uit de verfilming van Mulisch’ Ontdekking van de Hemel.
MIMARA-MUSEUM
Zeer omvangrijke kunstcollectie in een neoklassiek paleis, van Egyptisch glas en middeleeuwse beeldhouwkunst tot de Franse Impressionisten. Het Mimara Museum is de moeite waard, dankzij onder meer een paar topstukken zoals werken van Rembrandt, Monet en Renoir.
MUSEUM VOOR MODERNE KUNST
Het MSU heeft een zeer uiteenlopende verzameling moderne kunst, van schilderijen en foto’s tot abstracte plastieken en een fiets met twee sturen. Ruimtelijk geëxposeerd in een strak ingericht, modern gebouw.
Volg de wijnroute
Als je de omgeving wilt verkennen, huur dan een auto en trek het authentieke platteland in ten noord(west)en van de stad. Zo zijn er onder andere wijnroutes door het Plesivica- en het Zelina-wijngebied. Je rijdt er tussen wijngaarden, boerderijen en dorpjes op de hellingen. Langs de weg staan bordjes van wijnmakers waar je welkom bent en wijn kunt proeven, zoals bijvoorbeeld de friszure witte Grasevina en de Rizvanac maar ook bekendere soorten zoals de (Gewürz)traminer. Een goede keuze in Plesivica zijn de bedrijven van Jagunic en Korak en in Zelina het restaurant Zlatne Gorice. Soms kun je er ook eten, maar dat moet je vooraf aangeven. Een talengidsje Kroatisch kan goede diensten bewijzen.
Op de Plesivicaroute is Samobor een goede plaats voor een stop: probeer er Kremsnite, een soort cake met slagroom, op de markt. Samobor wordt ruimschoots overtroffen door de barokstad Varazdin, verreweg het mooiste stadje in het binnenland van Kroatië. Verder oostelijk zijn nog meer wijngebieden zoals Maslevina, Durdevac en Slavonia. In de vruchtbare vlakte wordt Hlebine het meest bezocht, de bakermat van de Kroatische naïeve kunst. Bezoek er in ieder geval de galerie met uitleg over de naïeve kunst en een expositie van vooral schilderijen op glas en houten beelden. Iets verderop is het huis van de familie Generalic, de bekendste schilder, inmiddels ook een museum. Geniet er van zijn werk en plattelandsrust.
Wat & hoe
April en september zijn de beste maanden om Zagreb te bezoeken. Mei en juni zijn nat, juli en augustus te warm. Zagreb is ook een echte winterstad met sneeuw, vorst en gepofte kastanjes. Vanuit Amsterdam of Brussel vlieg je er in ongeveer twee uur naar toe.
Zagreb is goed te belopen. Verder zijn er trams en bussen. Het traject tussen het station en de oude bovenstad is gratis. Een enkeltje kost €1,10, een dagkaart €3,50. Voor een Zagreb card (72 uur) betaal je €10 – dit is inclusief openbaar vervoer, 50% korting op musea en korting bij een aantal winkels, restaurants en theaters. De Croatia Airlines-bus van de luchthaven naar het busstation kost €4, een taxi €30-40.
Foto’s: Shutterstock / Wikimedia Commons
Dit artikel verscheen eerder in de Reisgids van de Consumentenbond. Wil je verder kennismaken met dit inspirerende magazine? Bestel dan een los nummer van Reisgids, of neem een abonnement.
